Dick Raaijmakers

Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mestreechs. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.

---

Moersjèldering in Eindhove mèt Dick Raaijmakers aon 't werk in de studio.

Dick Raaijmakers (Mestreech, 1 september 1930 - D'n Haag, 4 september 2013), internationaol bekind es Dick Raaymakers en ouch wèrkend oonder d'n artistenaom Kid Baltan, waor 'ne Nederlands-Limbörgse componis en mediakunsteneer. Raaijmakers begós aon 'n opleiing es traditionele pianis, meh góng nao zien studie aon 't conservatorium nao Eindhove in de pas opgeriechden elektronische studio te goon wèrke. Zoe woort heer 'ne pioneer vaan de elektronische meziek, en eine vaan de ierste dee dat in Nederland deeg. In de loup vaan de jaore versjoof zien belaankstèlling nao 't theatraol aspek vaan meziek make, boe heer meziek en techniek veraankerde in 'n filosofisch begrunde vörm vaan conceptueel kuns. Zien theaterstökker zeuke dèks de grens op vaan wat me meziek maag neume. Oonderwijl deeg heer ouch wetensjappelek werk in 't oonderwies. Veural in de jaore negenteg kraog heer diverse prijze veur zie werk touwbedeild.

Leve

Raaijmakers woort in 1930 in Mestreech gebore; heer had twie awwer breurs en 'n awwer zöster. Wie heer ach waor, verhuisde de femilie nao Eindhove. In 1947 woort heer touwgelaote tot 't conservatorium in Tilbörg. Vaan dao-oet góng 'r in 1950 nao D'n Haag, um dao aon 't Keuninklek Conservatorium piano te studere. Ind 1953 haolden 'r zie diploma mèt oonderwiesbevoogheid.

Heer had evels geine zin veur pianolierer te weure. In plaots daovaan góng 'r trök in Eindhove bij Philips wèrke. Vaanaof begin 1954 waor 'r twie jaor laank wèrkzaam op de aofdeiling radio's en tillevisies. Heer haolde ind 1955 't vakdiploma radiomonteur en góng daonao hoeger wiskunde, akoestiek en èllentriklier studere. Vaan 1956 tot en mèt 1960 waor 'r assistent in 't NatLab, al gaw ouch op 't gebeed vaan de elektronische meziek. Heer woort zoe d'n assistent vaan Henk Badings, Ton de Leeuw, Tom Dissevelt, Rudolf Escher en A.D. Fokker. In dezen tied realiseerde heer ouch zien ierste composities. Veur Tweeklank, wat in november 1959 oetkaom, kraog Raaijmakers de Aonmeujegingspries veur jóng kunstenere vaan de gemeinte Eindhove.

In 1960 kaom d'n elektronischemeziekstudio vaan Philips in han vaan de Universiteit Utrech. De studio woort vaanaof 1961 ouch verplaots nao Utrech, iers oonder de naom STEM, later es 't Centrum voor Sonologie. Raaijmakers weurt dao mètwèrker vaan. Heer kump evels in conflik mèt de universiteit, die meint tot heer de wetensjap en neet de meziek de veurraank moot geve. In 1962 nump 'r zien oontslaag. 't Jaor dao-op stiech 'r same mèt Jan Boerman 'n privéstudio in D'n Haag. Väöl vaan zien groete wèrke weure de koumende jaore dao gerealiseerd. Vaanaof 1965 weurt de studio geïntegreerd in 't Keuninklek Conservatorium; in september 1965 weurt heer dao beneump tot docent elektronische meziek - 'n functie die 'r tot zie pensioen in 1995 hèlt.

Intösse is Raaijmakers ouch in 't boeteland bekind gewore. Rezjisseur Stanley Kubrick vreug 'm zelfs veur bij te drage aon de soundtrack vaan 2001: A space Odyssey. Raaijmakers weigert dit evels. In 1967 is Raaijmakers ouch mèt-opriechter vaan STEIM, 'n in Amsterdam gezete collectief veur 'elektro-instrumentaol meziek'. Heiveur componeert heer de koumende jaore väöl werke boe-in akoestische instrumente mèt èllentrik en elektronica weure gecombineerd, in 't gemein mèt e sterk theatraol illemint. Zoe'n artistieke intrèsse kin 'r ouch kwiet in Het Leven, 'n improvisatiegróp veur studente vaan 't conservatorium wat zoe'n meziek späölt. Mèt Expositie van een school en Drie idiofonen zeuk 'r ouch 't museum op; dees werke klinke in 't Haags Gemeentemuseum en 't Stedelijk Museum vaan Amsterdam. In dat lèste museum wèrk 'r same mèt geisverwante Ton Bruynèl en Peter Struycken. Zoe maak heer dit decennium werk wat ummer minder mèt meziek te make heet. Heer sjrijf ouch versjèllende essays.

In 1983 weurt Raaijmakers d'n iersten docent meziekrezjistratie aon 't Haags conservatorium. Veur de koms vaan zoe'n opleiing had 'r ziech jaorelaank ingezat. In 1984 is 'r centraole componis vaan 't Holland Festival. Es 't conservatorium in 1987 mèt e Centrum veur Audiovisueel Media (CAM) kump, wèrk 'r dao tot 1990 aon mèt. Ouch in de jaore negenteg is 'r nog volop aon 't werk mèt nui kuns. In 1995 geit zelfs 'nen 'opera' vaan 'm in premièr, Der Stein, gebaseerd op 'n aajd (1789) manuscrip vaan Anton Schreuer. Op 't Festival in de Branding in zien eige stad D'n Haag steit datzelfde jaor werk vaan häöm centraol.

Nao 't midde vaan de jaore negenteg vèlt Raaijmakers gooddeils stèl. In 2000 en 2005 volge nog twie performances. In 2005 krijg 'r ouch nog 'n ieredoctoraot aon de Universiteit Leiden. Op 4 september 2013, drei daog nao zienen 83e verjaordaag, störf 'r in ziene slaop.

Werk

Raaijmakers zien ierste werke schrijf 'r in 1957 en 1958 oonder de sjoelnaam Kid Baltan. 'n Bezunderheid aon dees drei stökker (Song of the second moon, Nighttrainblues, Colonel Bogey) is tot 'r perbeert populair meziek te make. Later bleek tot heer d'n ierste is dee amusemintsmeziek maakde mèt elektronische middele. Ouch later nog zal 'r 'gebroeksmeziek' make, in de soundtracks bij promotiesfilms vaan Philips (Mechanical motions, 1960), Bekaert (1966) en Sidmar (1969). Dit is e groet contras mèt de mieste elektronische meziek oet de begintied, dee veural in d'n hook vaan d'n avant-gardemeziek te vinde is (serialisme en vergeliekbaar stijle).

Zelf sjrijf Raaijmakers evels ouch hiel streng avantgardemeziek, beveurbeeld mèt de vief Canons (1964-67), die op de lèste nao allemaol roond e tiedsinterval vaan twie punte zien opgebouwd. 'ne Criticus spraok vaan 'moezemeziek', umtot 't gortdroeg krakend en tikkend geluid rappeleert aon muis die ziech örges doorheen knawwele. Minder streng zien werke wie Tweeklank (1959), Pianoforte (1960) en Vijf plastieken (1961). Veural 't twiede werk weurt nogal ins gedrejd.

Vaanaof 1967 weurt Raaijmakers zie werk ummer conceptueelder. Hiel theatraol is al de Ballade Erlkönig voor luidsprekers. De projekte die 'r mèt STEIM en Het Leven deit passe dao ouch good in. Zoe weure in Kwartet oet 1971 de snaore vaan de veer kwartètspeulers opein aongeslote mèt èllentrikke dräöj die ziech oonderein aonsture. De speulers mote e werk vaan Beethoven speule, meh door de interferentie vaan de aander instruminte lök dat neet.

Ouch sjrijf Raaijmakers get werke mèt politieke laojing. Zoe oontsteit tösse 1970 en 1977 'n triolozjie roond Mao Zedong. Bij 't aofspeule vaan 't ierste deil, Chairman Mao is our guide, bliek evels tot 't (extreemlinks) pebliek de kemissie neet good versteit: de lui zitte de propagande touw te joechele, dewijl de componis zjus distantie wèlt sjöppe. Es gevolg daovaan wis heer de band oet.

Versjèllende werke concentrere ziech ouch roond de meziek en de meziekhistorie, boe Raaijmakers oonindeg essays euver sjrijf. In Ping pong liet 'r twie vaan zien collega's, componiste Louis Andriessen en Cornelis de Bondt, tegenein pingponge. Heer zèt microfeunsjes op de badsjes en 't belke en bringk zoe e 'meziekstök' biejein. In Der Fall Leiermann oet 1991, later oetgebreid tot Depons Der Fall, bewèrk heer op theatraol wijs e leed vaan Franz Schubert, dee ziech later doedskraank door Wene begief. Zienen oondergaank in de wereld vaan succesvol, oppervlekkege lui is 't thema vaan 't stök. In Tombeau de Glenn Gould vinde v'r 'n installatie mèt drei verbrende vleugele en 'n konzèrstoel - typerend veur de 'antikuns' vaan de latere Raaijmakers.

Antikuns riech ziech dèks ouch tege de techniek, die heer - oondaanks zie pioneerswèrk - ummer mie wantrouwt es middel veur meziek te make. Al in Flux oet 1967 weurt de luidspreker mèt feedback op zien eige aongeslote. Radicaolder is Intona oet 1991, 'ne performance boe-in twelf microfoons (dewijl ze aon stoon) gesloop weure door ze te verbrenne, te koke, door te zege etc.

Centraol in väöl vaan Raaijmakers zie conceptueel werk steit 't speul mèt de taol. Väöl zakes um us heer höbbe name die neet strik logisch zien. Zoe zouw me vaan 'ne microfoon kinne verwachte tot 'r de geluidsbron verkleind (micro- 'klein' + foon 'geluid'!), dewijl 't dink zjus 't umgekierde deit. In zien theaterstökker buit 'r zoe'n discrepanties oet. Heer zag dao-euver tot heer 'de dinger wèlt begriepe wie e Marsmenneke'.

Umtot 't zwuurtepunt in zoeväöl vaan zie later werk neet bij de meziek ligk, heet me Raaijmakers wel 'minder 'ne componis es 'ne conceptuele kunsteneer' geneump. Zelf umsjreef 'r ziech es '’ne componis zoonder note'.

Lies vaan werke

Performance en installaties

Opmerking: neet allemaol zien ze klinkend.

Muziektheater-producties en beeldende werken:

• The Art of Opening (1966)
• Radioproject (1966–1967)
• Balade Erlkönig (1967)
• Grafisch kwartet (1968)
• Kwartet (1971)
• Kwartet heiliger Dankgesang (2000)
• Nachtmuziek (1969)
• Schaakmuziek (1969)
• Ideofoon 1 (1970–1973)
• Ideofoon 2 (1970–1973)
• Ideofoon 3 (1970–1973)
• Chairman Mao Is Our Guide (1970)
• De lange mars (1971)
• Mao leve! (1977)
• Kwintet (1972–1976)
• Actio in distans (1977)
• De grafische methode tractor (1976)
• De grafische methode fiets (1979)
• De kunst van het machinelezen (1978)
• Shhh! (1981)
• The Microman (1982)
• Ow! (1983–1984)
• Soundmen (1984)
• Come On! (1984)
• The Soundwall (1982–1984)
• Hey-hey! (1990)
• Ping-pong (1983–1996)
• Extase (1984)
• Acht labielen (1984–1985)
• Scheuermachine (1985)
• Der Stein (1995)
• Scheuer im Haag (1995)
• Tombeau de Glenn Gould (1989)
• Der Fall Leiermann (1991)
• Dépons/Der Fall (1992)
• Der Fall/Dépons (1993)
• Intona (1991)
• Fort-klank (1993)
• Probe (1993)
• De val van Mussolini (1995)
• Hermans hand (1995)
• Volta (1995)
• Konzert für ...(1997–2000)
• Proefneming met een tabakspijp (1998–1999)
• De weergave (2000)
• Ritueel moment (2005)

Composities

• Tweeklank (1959)
• Pianoforte (1960)
• Vijf Plastieken (1961)
• Canon-1, super augere (1964)
• Canon-2, super imprimere (1964)
• Canon-3, super addere (1965)
• Canon-4, super sub-trahere (1965/66)
• Canon-5, super ‘dis-moi …’ (1967)
• Ballade Erlkönig voor Luidsprekers (1967)
• Filmmuziek-1: Mechanical Motions (1960)
• Filmmuziek-2: Bekaert (1966)
• Filmmuziek-3: Sidmar (1969)
• Chairman Mao Is Our Guide (1970)
• De lange mars (1971)
• Mao Leve! (1977)
• Ach! Ach! (1987)
• Plumes (1967)
• Flux (1967)
• Lied van de Arbeid (1976)
• Kwartet (1971)
• Ping-pong (1983)
• Der Fall Leiermann (1991)
• Du Armer! (1993)
• Vier Fanfares (1995)

Bronne

• Cd-beukske bij The complete tape music of Dick Raaijmakers. DONEMUS, CV-NEAR 09/10/11 (1998)