Soemerisch

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


't Soemerisch (inheimse naome eme-ĝir, eme-gi) is 'n aw taol die gesproke woort door de Soemeriërs, in d'n tied vaan de Soemerische besjaving, in Mesopotamië. De traceerbaar historie vaan 't Soemerisch geit trök tot 3100 v.Chr. Roond 2300 v.Chr. raakden 't Soemerisch es volkstaol oetgestörve te geunste vaan 't Akkadisch, meh de Babyloniërs en Assyriërs bleve de taol nog tot oongeveer 't begin vaan de christeleke jaortelling gebruke es klassieke taol, in de religie, in de wetensjap en in al wat es 'verheve' gool, wie dat in de Middeliewe en 't humanisme in Europa mèt 't Latien gebäörde. De meiste Soemerische tekste zien administratief of commercieel vaan aard, meh ouch literair werke wie de legende vaan Ut Napishtim (analoog aon 't verhaol vaan Nowee!) zien in dees taol gestèld. 't Soemerisch woort gesjreve in 't nagelsjrif.

Me oondersjeit gewuunlik de volgende tiedvakke:

  • Archaïsch Soemerisch: 3100 - 2600 v.Chr.
  • Klassiek Soemerisch: 2600 - 2300 v.Chr.
  • Neo-Soemerisch: 2300 - 2000 v.Chr.
  • Post-Soemerisch: 2000 - 100 v.Chr.

Genealogische en morfologische classificatie[bewirk | brontekst bewerken]

Euver 't algemein nump me aon tot 't Soemerisch e taolisolaat is: 'n taol woevaan gein verwante taole bekind zien. De taol weurt umringk door de Semitische taole 't Akkadisch, 't Aramees en 't Hebreeuws, 't Elamtisch, wat ouch 'n isolaot is, 't Hittitisch, e zösterke vaan de Indo-Europese taole en 't Perzisch, 'n Indo-Europese taol. Sins de oontciefering vaan 't Soemerisch höbbe taolkundege geperbeerd 't Soemerisch mèt al dees taole te verbinde. Bovedeen heet me, gewuunlik op groond vaan de morfologie, verbindinge veurgestèld mèt de Altaïsche taole, de Dravidische taole, de Tibeto-Burmaanse taole, de Oeralische taole en 't Baskisch (en zelfs mèt 't in Zuid-Amerika gesproke Aymara), meh de wetensjappeleke gemeinsjap accepteert zoe'n verbindinge gemeinlik neet. Soemerisch is ouch betrokke in de superfamilie vaan de Nostratische taole (die eve weineg geaccepteerd weurt).

De Soemerische taol is sterk agglutinerend vaan karakter: wiedoet de meiste betrèkkinge weure aongegeve mèt korte affixe, woedoor wäörd dèks laank en gecompliceerd zien. 't Soemerisch is ouch ergatief: 'n handeling weurt vaanoet e passief aspek bekeke.

Grammair en structuur[bewirk | brontekst bewerken]

Wie heibove gezag is 't Soemerisch ergatief en agglutinerend. D'n absolutief, de naomval veur 't direk objek en 't subjek in zinne zoonder objek, weurt gekinmèrk door e zoegeneump nulsuffix (niks achter de wortel dös; in de transscriptie weurt dit mèt -0 aongegeve), in d'n ergatief ('t subjek in euvergenkeleke zinne) krijg 't woord 'n -e. In sommege gevalle evels koume ouch nominatief-accusatieftegestèllinge veur. Ander naomvalle zien de genitief, d'n datief, de locatief, de ablatief, de comitatief (same mèt), d'n equatief (wie) en d'n terminatief (tot aon). Sommege grammaire oondersjeie nog mie naomvalle. Ouch kinne substantieve väöl bezitteleke achtervoogsels höbbe.

't Verb is nog complexer, en kint neve de drei persoene en twie getalle ouch twie klasses vaan conjugatie en twie aspecte. De aspecte weure, nao hun naome oet Akkadische liergrammaire, hamtu en maru geneump, de twie conjugatieklasse hinge saome mèt 't ergatief systeem: intransitief en transitief (zuug ouch transitiviteit).

Vaan väöl kinmèrke vaan de Soemerische grammair is de echte natuur nog oonbekind. Soemerologe weite de betreffende affixe wel (intuïtief) te gebruke, meh kinne ze neet beneume.

Oontciefering[bewirk | brontekst bewerken]

't Nagelsjrif woort in de negentiende iew oontcieferd door de Brit Herny Rawlinson, in opdrach vaan 't British Museum; tösse 1861 en 1864 publiceerden 'r vief deile mèt nagelsjrifinscripties en hun transscripties nao Latiens sjrif. In de volgende decennia lierde archeologe wel 't Aajdperzisch en Akkadisch leze, meh euver Soemerisch braok me ziech de kop. In 1874 beweerden archeoloog Joseph Havely, wèrksem in Paries, zelfs tot 't Soemerisch 'ne geheimtaol of -code veur veuraonstaonde Babyloniërs gewees waor, 'n theorie die twinteg jaor laank väöl aonhengers zouw höbbe. In de jaore tacheteg en negeteg evels woorte in Irak 'n aontal Soemerische stei, woe-oonder Nippur en Tello, bloetgelag, die 't bestoon vaan de Soemerische besjaving beweze. Oet twietaolege Soemerisch-Akkadische kleitablette lierde me de taol bitteke bij bitteke. In 1914 publiceerde d'n Duitse wetensjapper Friedrich Delitzsch 'ne bóndege grammair en e glossarium, in 1923 versjeen 'ne betere grammair. Euver väöl dinger waore wetensjappers 't oonderein neet eins en väöl kleitablette die oonbekinde wäörd bevatde móste nog decennia op oontciefering wachte. 't Perces vaan oontciefering geit nog tot op d'n daag vaan vaandaog door.

Bibliografie[bewirk | brontekst bewerken]

  • Edzard, Dietz Otto. (2003) Sumerian Grammar.
  • Hayes, John L. (2000) A Manual of Sumerian Grammar and Texts.
  • Thomsen, Marie-Louise. (2001). The Sumerian Language: An Introduction to Its History and Grammatical Structure.
  • Volk, Konrad. (1997) A Sumerian Reader.

Extern links[bewirk | brontekst bewerken]

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Soemerisch&oldid=338838"