Mofers
Van Wikipedia
Dit artikel is gesjreve in 't Mofers. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mofers aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.
Mofers of Moferts is de taal, die gespraoke wuuertj in de stad Mofert en 't boetegebied van Mofert. Mofers is 'n variant van 't Limburgs of Belgisch-Limburgs.
Inhawd |
[bewirk] Kinmèrke
ich - make - doe - boum - hóndj - slang - sjaop - rech< > (oetlik)
[bewirk] Hoeagduitse klankversjuving
Ein van de kinmèrke vanne Hoeagduitse klankversjuving vinje veer gedeiltelik in 't Mofers truuk. Mofert lègk ten zuide vanne Uerdinger Linie, wodoor in sommige gevalle de "k" in een "ch" verangerd is, beveurbeeldj "ich", "mich". Bie de meiste anger wäörd haet deze klankversjuving neet plaatsgevónje. Mofert lègk dan ouch ten noorde vanne Benrather Linie, ouch waal bekindj es de maken/machen-lien.
[bewirk] "Doe"
In 't Mofers gebroek me "doe" es persuuenlik veurnaamwaord twieëdje persoean inkelvoud nominatief. Nominatief wiltj in dit geval zègke det 't waord 't óngerwerp vanne zin is. Es 't waord geliek achter 't wirkwaord steit en neet beklemtoeandj wuuertj, dan zaet me "se", beveurbeeldj: "Höbs se det al gedaon?". 't Waord "dich" kump ouch in 't Mofers veur es twieëdje persoean inkelvoud, mer dan allein mer es 't waord 'n veurwerp van de zin is. Veurbeeldj: "Höbs se dich pien gedaon?".
[bewirk] "Boum"
De meiste wäörd, die in 't Nederlands 'n lang "oo" höbbe, sprik m'n in 't Mofers mit 'n "ou" oet. Wie "boum", "ouch" en "rouk".
[bewirk] Mouillering
Bie zelfstenjige naamwäörd mit 'n "d" op 't inj kump in 't Mofers mouillering veur: "gróndj". Mofert haet speciaal regels veur 't gebroek van de mouillering bie wirkwäörd inne derde persoean inkelvoud. Bie sommige wirkwäörd wuuertj de mouillering waal gebroek, en bie anger wäörd weer neet. Pierre Bakkes haet oeats gesjreve: "'n Goje Moferter geit en steit, mer wètj en kaltj.". 't Is lestig óm aan te gaeve wienieë de mouillering waal of neet in 't Mofers veurkump. Pierre Bakkes haet hie-euver gesjreve in zien dissertatie.
[bewirk] Panninger Linie en de fles/flesj-lien
Mofert lik juus ten weste vanne Panninger Linie, wodoor m'n in Mofert "stad" en "staon" zaet. In 't Mofers kump dus gein "j" tösse de "s" en de "t". Ouch aan 't inj van 'n waord wuuert gein "j" achter 'n "s" oetgespraoke, beveurbeeldj "fles". In aad-Mofers weurd waal gespraoke van "'ne fietsj".
[bewirk] Panninger Seitenlinie
Mofert lik ten zuje vanne Panninger Seitenlinie. In Mofert zaet me dus "sjaop" en neet "schaop".
[bewirk] T-deletie en inj-n
Allewiel kintj 't Mofers gein inj-t en inj-n, 't Mofers kintj dus de zoeagenaamdje t-deletie. Beveurbeeldj: "ich brach" i.p.v. "ich bracht"; "veer make" i.p.v. "veer maken". Vreuger sjiene dees lètters waal te huuere zeen gewaes in 't Mofers. Bie voltoeaidje deilwäörd wuuertj in 't Mofers waal de -j drachter geplaats, dus 't is neet gezat meh gezatj.
[bewirk] Oneigelike twieëklank
In Mofert wuuertj gespraoke mit de zoeagenaamdje oneigelikke twieëklank, wie ieë, uue, oea. Veurbeeldje: Kieës, gruuets, kroeat.
[bewirk] "Maedje"
Zelfstenjige naamwäörd, die eindige op 'n "t" of 'n "d" kriege bie 'n verkleinwaord d'n oetgank "je", beveurbeeldj bie "pötje". Inne oeastelike Roerstreek zaet me "pötsje".
[bewirk] "Haje"
Mofert lègk in 't haje-gebied, in taengestèlling toet de meiste buurdörpe. Dao wuuertj meistel "haoje" of "hawte" gezag. 't Zelfde geldj veur beveurbeeldj "kaad" en "aad".
[bewirk] "Wore"
In Mofert zaet me "veer wore" in taengestèlling toet de buurdörpe Postert en Berg ane Roer, wo me "veer ware" zaet. "Ich waas" is onnag meugelik.
[bewirk] "Mótte"
Taengen 't Nederlandse "moeten" zaet m'n in 't Mofers "mótte". In de meiste Roerstreekdörpe zaet me "modde".
[bewirk] Exclusief kinmèrk
Mofert haet ouch 'n exclusief kinmèrk. Es emes "gäötje" zaet es verkleinwaord veur "gaat", dan wèts se det dae persoean Mofers sprik.
[bewirk] Sjrievers in 't Mofers
[bewirk] Brónne
- "Talen, dialekten, Limburgse dialekten, dialekten in de Roerstreek" Pierre Bakkes, oet "Roerstreek '81" blz. 129-140.
[bewirk] Waordebook
Zónjig 21 oktoeaber 2007 is 't ieëste Mofers waordebook oetgekómme. Dit waordebook is samegestèldj door Pierre Bakkes en is oetgegaeve door de Stichting Mofers Waordebook. In 't waordebook staon ouch aaj foto's in vergelieking mit muuj foto's van Mofert. Wiejer bevat 't waordebook ouch 'n kaart van veure ruulverkaveling en nao sjatting 10.000 trefwäörd.
Zeen ouch de categorie Waord in 't Mofers veur Moferse wäörd.
[bewirk] Dictee
Zoeaget eder jaor wuuertj in Mofert 't Mofers dictee gehaje. In 2009 woor det óp zónjig halfvaste, 22 mieërt. 't Mofers dictee wuuertj noe al twieë jaor gehaje, veur 't ieës in 2008. 't Dictee veltj in te deile in drie deil: spelling & beteikenis, creativiteit en mofertkunde. In alsjaore is toet noe toe de winneer dezelvendje gewaes.
