Kaartsjpel

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Valkebergs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Valkebergs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


'n Kaartsjpel ies 'n soort sjpel dat gesjpeeld weurt mèt sjpeelkaarte. Neve 't sjpel dat solitair (bv. patience) gesjpeeld weurt, weurt 'r gekaart mèt z'n twièje, drieje, vere, vieve of zèsse.

Sjpeelkaarte[bewirk | brontekst bewerken]

De sjpeelkaarte höbbe 'n ónderverdeiling in veer "kleure". De twiè roaj kleure zint harte en roete en de twiè zjwarte heisje sjöppe en kliè. 'n Set kaarte besjteit oet 'n aantal variërend van 32, 52 of 54 kaarte.

  • Harte ()
  • Roete, roeëte ()
  • Sjöppe ()
  • Kliè, klieë, klie, klavere ()

In eder kleur ziette de cieferkaarte 2 t/m 10 en de printsjes: de boer, de dam(e), de keuning en de aos. Wiejer ziette d'r nog ein of twiè jokersj in de ganse set.

Veurdat eder sjpelke begoes weurt, were de kaarte meistal gemingeld (doorein gesjöddeld).
Foetele beteikent valssjpele.

Historie[bewirk | brontekst bewerken]

Algemein weurt aangenómme dat 't kaarte in China ies óntsjtange, in de tied nao de oetvinging van 't papier.Dat gebeurde in de 7e ièw mèt papiere sjpeelkaarte. 't Ouds bekènde Chinees kaartsjpel dateert oet de 17e ièw.

In Europa ies 'n vermelding van kaarte bekènd vanoet Italië in 1299. 'n Catalaans document oet 1371 refereert 'naipes', wat noe nog 't Sjpaans woord ies veur sjpeelkaarte. 'ne Monnik in Bazel besjrief e sjpel in 1377. De sjtad Florence in 1376 en de Duutsje sjtad Regensburg in 1378 verbeje 't kaarte. De oudste vermelding in de lièg leng ies van 1379.

De ièrsjte Europese sjpeelkaarte woorte mèt de hand gemaak. Dat maakde ze duur en exclusief. Mèt 't oetvinge van de bookdrökkuns woort 't meugelik um in groate hoeveelhede te producere.

Kaartsjpeller[bewirk | brontekst bewerken]

Ouch op de computer besjtoon diverse kaartsjpelkes. Hie weurt gebruuk gemaak van, virtueel, sjpeelkaarte. b.v. patience, freecell, hartejage

  • patience. 52 kaarte. 't Weurt solitair gesjpeeld d.m.v. kaarte oplègke.
  • oplègke
  • bridge
  • boerebridge
  • hartejage
  • troeve
  • zjwarte piete
  • ezele
  • lege
  • peste
  • miezjele
  • jokere
  • pokere
  • toepe
  • koa jónge
  • klaverjasse
  • einentwintige
  • einendaartige
  • skaat

Kaarttaal[bewirk | brontekst bewerken]

Oetdrökkinge gebruuk bie 't kaartsjpel:

  • 'n kaartkleur: harte, roete, sjöppe of kliè
  • veurhand: daegeen dae links van de deiler ziet
  • achterhand, dae rechs van de deiler ziet
  • kaartmoor: emes dae fanatiek en gaer kaart
  • ratsje: de tegepartie ónder de taofel sjpele, euverwinne
  • kapot sjpele: in eine trèk winne
  • kaartvrund: partner bie 't kaarte
  • foetele: valssjpele
  • 'ne trèk: 'ne sjlaag, 't winne van e sjpelke
  • mingele: kaarte doorein sjöddele
  • de kaart sjteke: neet good gemingeld höbbe, foetele mèt de kaartvolgorde
  • ziech verkaarte: 'n verkièrde kaart sjpele
  • sjräöme: lett. grens aangeve, aafhouwe, kloppe bie 't toepe?
  • troeve: troefkaart opsjpele
  • euvertroeve: 'n hoager troefkaart opsjpele
  • geve: kaarte deile

Ander soorte kaartsjpeller[bewirk | brontekst bewerken]

Daoneve besjtoon d'r kaartsjpelkes mèt ander en eige soort sjpeelkaarte en reigelsj. bv. kwartetsjpeller, 't tarotsjpele, sjtap-op enz.

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaartsjpel&oldid=341192"