Fjodor Michajlovitsj Dostojevski

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Fjodor Michajlovitsj Dostojevski (Rössisch: Фёдор Михайлович Достоевский) (Moskou, 11 november, Gregoriaanse kalender: 30 oktober 1821 - Sint-Petersbörg, 9 fibberwarie, G.K.: 28 jannewarie 1881) waor iemes dee ziech betaomde bis ein vaan de groetse sjrievers dee Rösland en mesjiens zelfs Europa oets gekènd heet. Heer had 'ne groeten invlooj op väöl dènkers en sjrievers vaan de Negentiende iew, wie Hij had een enorme invloed op veel grote denkers en schrijvers, zoals Sigmund Freud, Franz Kafka en Albert Camus.

Veurspeul[bewirk | brontekst bewerken]

Dostojevski zooch 't leech in 1821, Moskou. Ziene vaojer betaomde ziech bis de adelestánd en de femilie waor in gooj doen. Dostojevski had drei breur en drei zöster, op negejaorege leeftied verloos heer evel zien mojer aon tuberculose. Ziene vaojer hiemelde door wat me 'nen hartaonval neumde, evels woort heer in wèrkelekheid umgebracht door ein van zijn eig liefeigene. Dostojevski woort nao priv´sjaole gesjik, verspreid euver gaans Rösland en stedierde vervolges in Sint-Petersbörg. Op dee leeftied waor heer al bezeg mèt literatuur. Heer waor korten tied wèrkzaom in 't leger es inzjenieur, meh nao e jaor heel heer 't veur gezeen en begos ziech touw te lègke op 't sjrieve. In 1845 kaom zien ierste book oet (Erm Vouk) dat oonmiddelek e groet succes had. Zien heijopvólgende sjriefsels waore minder succèsvol. Dostojevski leet ziech heidoor evels neet oontmojege en góng wijer op zie zelfgekoze paad. Heer had 'n veurleefde voor 't fantastische en abnormale in Sint-Petersbörg voond heer veldoonde materiaol.

Verbenning mèt dwengwèrk[bewirk | brontekst bewerken]

De gebäörtenisse vaan april 1848 zaw 't leve vaan Dostojevski veurgood veraandere. Dostojevski woord gearrestierd mèt 'n gróp aandere vaan 'n oondergroonds, sociaolistisch beweging en ze woorte maondlaang oondervraog. Dostojevski woort te doed vereurdeild, meh op 't lètse momint, wie heer al veur 't vuurpèleton stoond, woort ziene straof umgezat in verbanning mèt dwengwèrk nao Siberië. Wie Dostojevski in 1854 trökkierde waor heer 'nen aandere maan gewore. Heer had zien utopische ideeje euver e nuij Rösland vaan ziech aofgezat en waor hendeg relizjieus gewore. Zie wereldbeel, dat in al zien beuk zou doordringe, woort noe gedommeneerd door neijeregheid, vergeving en zelfbehiersing. 't Geluif in radikaol protes waor veurtaon weggelag veur dubieus figure in zien beuk. Dostojevski geluifde in e Rösland mèt polletieke sociale orde die gebasierd waore op de spiritueel weerde vaan 't Rössisch vouk. Heer sjreef 'n aongriepend verslaag euver 't leve vaan Siberische dwengwèrkers in Aonteikeninge oet 't Hoes Doeds. Heijoet bliek zie geluif in de krach en wiesheid vaan de boere, boe de intellect, in zijn ouge, beter nao moot gaon lustere. 't Book dat heijop vólgde, Aonteikeninge oet de Oondergroond, waor de lètse fase veur Dostojevski mèt zie volwassen äövre zaw beginne.

Sjölde[bewirk | brontekst bewerken]

In 1857 trojde Dostojevski mèt de weduuw Maria Isaev. Same mèt 'ne broor begos heer conservatieve tiedsjrif oet te geve, meh heer stoond altied aon de rand vaan 't faillisemènt. Zien femilie drökde zwoer op häöm en zelf waor Dostojevski verslaof aon 't gokke, mèt naome roulette. In 1864 en 1865 hiemelde ziene brouw en vrouw. Dostojevski bleef achter mèt groet sjölde.

Sjöld en Pinnetentie[bewirk | brontekst bewerken]

In 1866 sjreef Dostojevski in hel tempo zien bekènste book, en, volges sommege, meisterwèrk Sjöld en Pinnetentie, boe-in 'ne studènt dee ziech superieur ach aon zien umgeving, 'n moord pleeg. Hei-in vreug Dostojevski ziech aof, of 't get geoorloof guuf es de misdaoje begeis um get goods te bereike, kortelum: of 't doel de middele heilig. Verlossing door pinnetentiedoning steit in 't book centraol. Ouch sjreef heer De Gókker, e get leechter verhaol, euver de oonvereinegbaarheid tösse Rösland en Wes-Europa. Dostojevski dictierde dit verhaol op topsnelheid aon Anna Snitkina, mèt wee heer later zaw troje. In verbaand mèt sjölde waor heer gedwonge um hendeg hel zien beuk te sjrieve, door 'n euvereinkoms geslote mèt 'ne veraojerleken oetgever. Dostojevski oontvluchde Rösland veur 'nen tied um aon zien sjölde te oontkomme en brach tied door in Zweitserland, Duutsland en Italië. Oondaanks zien penibele situatie sleegde heer d'r in um aon 'n aontal vaan zien bèste wèrke te sjriever. In 1868 versjeen D'n Idioet. Dao-op volgde De Duvels in 1872 dat besjreve woort es anti-nihilistisch. De linkse intellect veulde ziech aongevalle door 't book, boe-in ze ziech zoge aofgesjilderd es naoïef en oppervlekkeg. De conservatieve voolte ziech sesteund door 't book. e Volgend book evels waor weer mie liberaol vaan eerd, boedoor de polletieke reputatie vaan Dostojevski weer in evewiech kaom. Door 't oetgeve vaan 'n tiedsjrif, wat heer in zien eineke sjreef, brach heer ziech financiëel weer in veileger water. 't Tiedsjrif waor 'ne misjmasj vaan fictie en polletieke en sociaole commentare. De lètse jaor vaan zien leve waore op dee meneer vrij vaan aangs veur sjölde. Op 29 jannewarie 1881 hiemelde Dostojevski in Sint-Petersbörg, heer woort begrave bij 't Alexander Nevski kloester.

De Vaojer[bewirk | brontekst bewerken]

De Gebreur Karamazov is 't magnum opus vaan Dostojevski, boe-in zien artistieke en fillesofische ideeje samekomme. In 't book weurt 't belaang vaan 't vaojersjap in eder zin, de tsaar es vaojer Röslands, de priester es vaojer geluifs en de vaojer in de Rössisch treditie, gezeen wie 'n universeel wèt binne de femilie. In 't book steit 'n vaojermoord centraol en de moord op de vaojer is es 'n oetdaging vaan de wereldorde.

Invlooj vaan Dostojevski[bewirk | brontekst bewerken]

De beteikenis vaan Dostojevski veur Rösland en zelfs veur de res vaan Europa henk same mèt zie psychologisch inziech en zie begrip vaan de minseleke natuur, heer veurzach consequenties op lang termien veur de hendelinge die lui begónge. Dit weeg op tege de nationaole en relizjieuze veuroordeil, die ouch 'n deil oetmake vaan 't dènke vaan Dostojevski. Dostojevski steit bekènd es 'n gaans en al christelek sjriever, meh in bepaolde Orthodoxe kringe wèkde heer ouch wantroj op, umtot heer gelof in e Christendóm dat beleije woort mèt 't hart en neet zoezier vaanoet de ratio. 't Gief najeleks 'n meuglekheid um de invlooj vaan Dostojevski te euversjatte. Heer beïnvloojde de psychoanalyse vaan Freud en 't existentialise vaan Camus. Heer waor daoneve d'n ierste monderne sjriever dee zien fillesofie zoe klaor in zien verhaole verweefde