Bilateria

Van Wikipedia
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Groondplan vaan de Bilateria.

Bilateria zien e taxon oet 't Biesteriek wat de lijnsymmetrische bieste umvat; dat wèlt zègke: alles bieste boete de Weefselloeze (Parazoa: Spoonze en Plakbieskes), die gaaroet gein symmetrie vertuine, en de Haoltebieste (Radiata: Nietelbieste en Ribkwalle), die drejsymmetrisch zien. Door 't laankgerek lief heer löp e binnekenaal wat begint mèt de moond en indeg mèt d'n anus. In hunne sumpelste vörm geit 't um wörm; versjèllende stamme voldoen aon dat fenotyp. Bij aander stamme höbbe ziech evels poete en/of vinne oontwikkeld, die helpe bij de voortbeweging. 'n Belaankrieke oetzundering zien de Stekelhuiege, die ziech weer tot 'ne drejsymmetrische vörm höbbe oontwikkeld; ouch dees bieste höbbe evels e laankwerpeg larvestadium. Dèks höbbe de Bilateria ouch 'ne kop, boe-in ziech 't knouppunt vaan 't nervestèlsel (de herses) bevint; de neet-Bilateria höbbe die herses neet.

Evolutie[bewirk | brontekst bewerken]

D'n hypothetische lèste gemeine veurawwer vaan alle Bilateria weurt oerbilaterium geneump. D'n aard vaan d'n ierste bilaterium is punt vaan discussie. Ei kamp beweert tot de Acoelomorpha alle aander gróppe veurtbrachte (planuloïde-aceloïdehypothees vaan Von Graff, Metsjnikov, Hyman of Salvini Plawen), dewijl 't aandert stèlt tot bieste mèt e coeloom iers kaome, en tot de coeloomloes bieste hun liechaamshaolte later höbbe verlore (de Archicoelomata-hypothees en häör variante, wie de Gastra vaan Haeckel of Sedgwick, de Bilaterosgastrea vaan Jägersten of de Trochaea vaan Nielsen).

De ajdste aonwiezinge veur fossiel Bilateria stamme vaan sporefossiele oet Ediacarische sediminte, en 't ajdste algemein geaccepteerd fossiel vaan 'ne bilaterium zelf (dus neet vaan zien spore) is Kimberella, zoe'n 555 mieljoen jaor aajd. Awwer fossiele zien umstreje; Vernanimalcula is mesjiens d'n ajds bekinde bilaterium, meh kin ouch 'n opgevölde bel zien. Fossiel embryo's zien bekind vaan oongeveer dezelfden tied es Vernanimalcula, meh geint daovaan vertuint bilateriaol karakteristieke. Hole die vaan Bilateria liekene te koume zien gevoonde in de Tacuaríformatie in Uruguay; die sjijne minstens 585 mieljoen jaor aajd te zien.

Indeiling[bewirk | brontekst bewerken]

't Gief minstens twie superstamme vaan Bilateria. De Deuterostomia (bieste boevaan 't embryo iers d'n anus en daan de moond oontwikkelt) umvatte de Stekelhuiege (Echinodermata), de Hemichordata, de Chordata en mesjiens e paar kleinder stamme. De Protostomia (bieste boebij zjus de moond es ierste oontsteit) numme 't liewedeil (zoe neet alles) vaan de res veur hun rekening, wie Gelidpoetege (Arthropoda), Rinkwörm (Annelida), Weikdiere (Mollusca), Platwörm (Platyhelminthes) en zoe wijer. Väöl taxonome oondersjeie nog zeker twie aander superstamme binne de Protostomia: Ecdysozoa (vervellende bieste) en Lophotrochozoa. Binne dat lèste taxon oondersjeie sommege weer de Platyzoa, dewijl aandere oontkinne tot die 'n claad zien. Pielwörm (Chaetognatha) blieke bezunder lesteg in te deile, boebij sommege ze bij de Deuterostomia, aandere zjus bij de Protostomia oonderbringe. Twie relatief recinte studies (Helfenbein e.a. 2004, Papillon e.a. 2004) liekene de lèste hypothees te oondersteune.

Ein vaan de meugeleke indeilinge beit Nielsen (2001):


Protostomia
Spiralia
Schizocoelia

Sipuncula


Articulata

Mollusca


Euarticulata

Annelida


Panarthropoda

Onychophora


     

Tardigrada


     

Arthropoda







Bryozoa

Ectoprocta


     

Entoprocta



Parenchymia

Platyhelminthes


     

Nemertini



Gnathifera

Chaetognatha


     

Gnathostomulida


     

Rotifera





Cycloneuralia

Gastrotricha


Introverta

Nematoda


     

Nematomorpha



Cephalorhyncha

Priapulida


     

Kinorhyncha


     

Loricifera






Deuterostomia


Phoronida


     

Brachiopoda



     

Echinodermata


     

Pterobranchia


     

Enteropneusta


     

Chordata






N.B.: Umtot, wie gezag, gelierde 't oonderein dèks neet ins zien, kin me op Wikipedia ouch indeilinge tegekoume die dit tegespreke. Boe controverse besteit, is dao es 't good is op ingegaange of entans geweze.

Bronne[bewirk | brontekst bewerken]

Wikispecies
Op de pazjena Bilateria van Wikispecies is taxonomische informatie euver dit óngerwerp te vènje

Dit artikel is vertaold 't corresponderend Ingelstaoleg artikel, en wel in dees versie.

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Bilateria&oldid=356724"