Betelgeuze

Van Wikipedia
(Doorverweze van Betelgeuse)
Gank nao: navigatie, zeuke

Dit artikel is gesjreve in 't Mestreechs. 't Weurt gewaardeerd óm in dit artikel 't Mestreechs aan te hauwe of aan te gaeve welk anger dialek gebroek is.


Betelgeuze (alpha Orionis) is 'n staar in 't starebeeld Orion. 't Is de op ein nao helderste staar, Rigel is helderder. Ze steit ouch bekind es Betelgeuse, Betelgeux, Beteiguex en Al Mankib. De naom kump oet 't Arabisch, boe-in de staar yad al-dzjoeza (hand vaan de reus, d.w.z. vaan Orion) geneump weurt. Door 'n leesfout is de naom evels in de westerse wereld aofgeleid van ibt al-dzjoeza (oksel vaan de reus).

Betelgeuze ligk op 'nen aofstand vaan 430 leechjaor, en heet 'n leechkrach vaan 105.000 (ze sjijnt dus 105.000 kier zoeväöl leech oet es de zon). Heer heet 'n massa vaan 18-19 kier die vaan de zon.

Betelgeuze is 'ne veranderleke roeje superreus mèt 'n periode vaan 'n paar hoonderd daog. 't Is nao de zon de staar mèt de groetste sjijnbare diameter, naomelek 0,047 baogseconde (zon=30 baogminute), en daodoor is Betelgeuze bij extreem vergroetinge es schijfke te zien. De staar is 950 kier zoe groet wie de zon. De Universiteit vaan Berkeley heet bekind gemaak tot observaties aontoene tot Betelgeuze sinds 1993 15% kleiner is gewore.[1][2]

Betelgeuze is aon 't ind vaan zie leve, en kin op 'eder momint' supernova weure. 'Eder momint' is trouwes wel op astronomische sjaol, 't kin ouch nog wel einege tiendoezende jaore dore. Es 't gebäört zal Betelgeuze, gezeen vaanao de Eerd, allezeleve helderheid -10 bereike, en daomèt 250 kier zoe helder zien es Venus en 2500 kier zoe helder es Sirius, dat is neet väöl zwaaker es de vol maon.

Begin 2010 heet 'n internationaal team vaan starekundege bekind gemaak tot 'n gedetailleerde opname vaan de staar is gemaak. Dao-op zien twie helder vlekke te zien op 't oppervlak vaan de superreus. D'n umvaank vaan dees vlekke is vergeliekbaar mèt d'n aofstand tösse zon en eerd, zoe'n 150 miljoen kilometer. De vlekke weure veroorzaak door opstijgend heit gaas oet 't inwendige vaan de staar, wat 'n groet deil vaan 't staaroppervlak bedèk[3].

Referenties[bewirk | brontekst bewerken]

  1. Sanders, Robert (9 June 2009). "Red giant star Betelgeuse mysteriously shrinking". UCBerkeley News, UC Berkeley. 
  2. "Red giant star Betelgeuse is mysteriously shrinking". e! Science News. 9 June 2009. 
  3. http://www.obspm.fr/actual/nouvelle/jan10/betel.en.shtml

Aafkomstig van Wikipedia, de Vriej Encyclopedie. "http://li.wikipedia.org/w/index.php?title=Betelgeuze&oldid=351094"